Dolunay: nedir, süper Ay ve geceye etkisi
Kısa yanıt: dolunay, Dünya'nın Güneş ile Ay arasında olduğu ve tüm diskin aydınlandığı evredir. Ay gün batımı civarında doğar ve genellikle şafağa kadar tüm gece gökyüzünde kalır.
Dolunay en tanınabilir evredir. Büyük ışıklı disk, aydınlık gece, gün batımından gün doğumuna kadar ufkun üzerinde Ay. Mekaniği, süper Ayları ve dürüstçe — sözde «etkiyi» inceleyelim.
Dolunayda ne olur?
Dünya Güneş ile Ay arasındadır. Güneş ışığı Dünya'dan görünen Ay yarısını aydınlatır. Karşı konum anında aydınlanma %100'dür, komşu takvim günlerinde biraz daha azdır; astronomik yaş yaklaşık 14,8 gündür (sinodik ayın ortası).
Tam an, Ay ile Güneş'in ekliptik boylamda karşı konumudur: boylamları yaklaşık 180° farklıdır. Tüm takvim gününe dolunay denir.
Dolunayda Ay'ın programı
Ay Güneş'e karşı konumda olduğundan programı Güneş'in aynasıdır:
| Olay | Zaman (yaklaşık) |
|---|---|
| Ay doğumu | Gün batımında |
| Kulminasyon | Gece yarısı civarında, güneyde yüksekte (kuzey yarımküre) |
| Ay batımı | Gün doğumunda |
Dolunay gecelerinin bu kadar aydınlık olmasının nedeni budur: Ay «gece Güneşi» gibi çalışır.
Süper Ay ve mikro Ay
Ay'ın yörüngesi elipstir, mesafe ~356.400 km (perige) ile ~406.700 km (apoje) arasında değişir:
| Olgu | Koşul | Etki |
|---|---|---|
| Süper Ay | Perigeye yakın dolunay | Açısal çap ortalama dolunaydan yaklaşık %5–7, apojedeki dolunaydan yaklaşık %14 daha büyük |
| Sıradan dolunay | Ortalama mesafe | Referans disk |
| Mikro Ay | Apojeye yakın dolunay | Açısal çap ortalamadan yaklaşık %5–7 daha küçük |
Fark yan yana fotoğraflarda görülür, ama karşılaştırma olmadan çıplak gözle gökyüzünde neredeyse ayırt edilemez. «Süper Ay» terimini 1979'da bir astrolog uydurdu — astronomlar «perigede dolunay» der.
Dolunay neden bazen kırmızıdır?
Ufukta Ay turuncu-kırmızı görünür — batan Güneş ile aynı nedenle: atmosfer mavi ışığı saçar, kırmızıyı geçirir. Gökyüzünde yüksekte dolunay beyaz-gümüshidir. Tam Ay tutulmasında da kırmızı olur — o zaman Dünya gölgesini Ay'a düşürür.
Ay tutulmaları yalnızca dolunayda olur
Güneş tutulmaları yalnızca yeni ayda olduğu gibi, Ay tutulmaları yalnızca dolunayda olur: Ay Dünya'nın gölgesine girer. Ortalama yılda yaklaşık iki kez olur, bazı yıllar hiç olmaz. Güneş tutulmalarından farklı olarak, Ay tutulması tüm bir yarımküreden — Dünya'nın tüm gece tarafından — görülür.
Dolunay insanı etkiler mi?
Dürüst yanıt: sağlam kanıt yok. Büyük meta-analizler Ay evreleri ile doğum, ameliyat, saldırganlık veya uykuda yürüme arasında bağ bulamıyor. Gerçek olan:
- parlak ışık uykuyu böler — perdeleri kapatın;
- aydınlık geceler hayvan davranışını değiştirir (ve bu verilerde görülür);
- geri kalan folklor ve doğrulama önyargısıdır.
lunar.day'de astrolojik vaatler değil, astronomi gösteriyoruz.
lunar.day'de dolunaylar nasıl izlenir
Şehriniz için moon/phase/[tarih] sayfası seçili tarihi yerel saat diliminde gösterir. Dolunay günü aydınlanma %100'e yakındır, Ay günü numarası döngünün ortasına yakındır ve Ay'ın doğuş-batış saatleri gün kartında mevcuttur.
Özet
Dolunay döngünün ortasıdır: diskin yaklaşık %100'ü, Ay Güneş'in karşısında ve genellikle tüm gece görünür. Perigeye yakınken süper Ay, apojeye yakınken mikro Ay denir. Ay tutulmaları yalnızca bu evrede mümkündür.
İlgili makaleler
Ay evreleri döngüsü nedir
Kısa cevap: Ay evreleri, Güneş tarafından aydınlatılan Ay yarısının Dünya'dan görünümüdür. Tam döngü (kavuşumsal ay) 29,53 gün sürer: yeni aydan ilk dördün ve dolunay üzerinden son dördüne.
Yeni ay: nedir ve Ay neden görünmez
Kısa cevap: yeni ay, Ay'ın Güneş ile Dünya arasında olduğu ve aydınlık yarısının bizden dönük olduğu evredir. Disk gözlenemez ve açık aysız geceler genellikle ayın en karanlık geceleridir.
Ay aydınlanması, yaşı ve uzaklığı: göstergeler ne anlama geliyor
Kısa cevap: aydınlanma, Güneş ışığıyla yıkanan görünür diskin payıdır (%0–100); astronomik yaş yeni aydan beri geçen zamandır; uzaklık Ay'a giden yoldur. Bunlar farklı göstergelerdir: evreyi, döngüdeki konumu ve görünür boyutu anlatmaya yardımcı olur ama gözlem koşullarını tam belirlemez.